ការសន្សំទឹកក្នុងវិស័យកសិកម្ម (Water Conservation in Agriculture) គឺជាការអនុវត្តន៍ និងបច្ចេកទេស ដើម្បីប្រើប្រាស់ទឹកឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់, កាត់បន្ថយការបាត់បង់ទឹក, និងធានាថាដំណាំទទួលបានទឹកគ្រប់គ្រាន់ ទោះបីជាកាលទេសៈមានគ្រោះរាំងស្ងួត ឬ ធនធានទឹកមានកម្រិតក៏ដោយ។
អ្វីជាការសន្សំទឹកក្នុងកសិកម្ម?
វាជាគោលការណ៍ និងបច្ចេកទេស ក្នុងការប្រើសប្រាស់សម្រាប់ ៖
- ប្រើទឹកតិច តែអាចប្រើបាន
- ឲ្យទឹកទៅដល់ឬសដំណាំដោយមានការបាត់បង់តិចតួច
- កាត់បន្ថយការហៀរ ឬទឹកច្រោះ
- ប្រើប្រព័ន្ធស្រោចស្រពទឹកទំនើប
- រក្សាសំណើមក្នុងដីរយៈពេលយូរ
បច្ចេកទេសសន្សំទឹកសម្រាប់កសិករ
១. ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពទំនើប(drip / sprinkler irrigation)
- ផ្ដល់ទឹកដោយផ្ទាល់ទៅឬស
- សន្សំទឹកបាន 30–60% ប្រៀបធៀបនឹងការស្រោចទឹកផ្ទាល់
- កាត់បន្ថយជំងឺលើដំណាំ
- ប្រសើរជាមួយស្លឹកគ្រៃ, ប៉េងប៉ោះ, ប្រេងឆា, ល្ហុង, ខ្ទឹម…
២. ប្រើគម្របដី(Mulching) ឬដាំដំណាំគម្របដី
- កាត់បន្ថយការហាលទឹក
- រក្សាសំណើមបានយូរ
- កាត់បន្ថយស្មៅ
- ធ្វើឲ្យដីមានសុខភាពល្អ
- ប្រភេទ Mulching ៖ ស្លឹកឈើ, ចំប៉ើង, ផ្លាស្ទិក
៣. ប្រើប្រាស់ពូជដំណាំធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត
• ពូជស្រូវស៊ូនឹងភាពរាំងស្ងួត
• សណ្តែក, ពោត, ដំឡូងមី
ដំណាំទាំងនេះត្រូវការទឹកតិចជាងដំណាំធម្មតា។
៤. បង្កើនសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី
- ជួយឲ្យដីកាន់តែស្តុកទឹកបានល្អ
- កាត់បន្ថយការបាត់បង់ទឹកខ្លាំង
- បង្កើនសុខភាពដី
- ជីកំប៉ុស្តិ៍ ជីធ្យូងអង្គាម
៥. ការប្រើប្រាស់ទឹកឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព (Efficient Water Use)
• ប្រើទឹកអោយបានត្រឹមត្រូវតាមតម្រូវការរបស់ដំណាំ
• ជៀសវាងការប្រើទឹកលើស(over-irrigation)
• កាត់បន្ថយការបាត់បង់ទឹកតាមការហៀរចេញ និងហូរចោល
៦. ការគ្រប់គ្រងទឹកក្នុងកសិដ្ឋាន
• ធ្វើបង្គោលទឹក
• ជីកប្រឡាយទឹក ស្រះតូចៗ
• ប្រើទឹកត្រឡប់ចេញពីប្រព័ន្ធផ្សេងៗ (reuse)
៧. ការប្រើប្រាស់ទឹកអោយទាន់ពេល (Right Time)
• ប្រើតាមដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ដំណាំ (critical growth stages)
•នៅពេលដាំ
• ពេលចេញផ្កា
• ពេលបង្កើតផ្លែ/គ្រាប់
• មិនប្រើប្រាស់ទឹកដោយទាន់មានការត្រួតពិនិត្យសំណើមដីជាមុននោះទេ
៨. ប្រើប្រាស់ទឹកអោយត្រឹមត្រូវតាមបរិមាណ (Right Amount)
• ទឹកច្រើនពេក ធ្វើអោយ ឫសរលួយ, ជំងឺកើន
• ទឹកតិច ធ្វើអោយ ដំណាំខ្សោយ ពិបាកលូតលាស់
• គ្រប់គ្រងទឹកដោយប្រើប្រាស់ ៖ Soil moisture monitoring, Visual crop
៩. ការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធទឹកជាបន្តបន្ទាប់ (Integrated Water Management)
• គ្រប់គ្រងទឹក–ដី–ដំណាំ–អាកាសធាតុជាមួយគ្នា
• ពិចារណាអំពីធនធានទឹកសហគមន៍
• ការចែករំលែកទឹកប្រកបដោយយុត្តិធម៌
៧. គោលការណ៍ចីរភាព (Sustainability Principle)
• មិនប្រើទឹកលើសសមត្ថភាពធនធាន
• រក្សាទឹកសម្រាប់រដូវក្រោយ
• ប្រើអោយសមស្របនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ
អត្ថប្រយោជន៍នៃការសន្សំទឹក
• កាត់បន្ថយការប្រើទឹក 30–70%
• ផ្ដល់ផលដំណាំខ្ពស់ជាងមុន
• កាត់បន្ថយថិរវេលាជី និងថ្នាំ
• ការពារដីមិនឲ្យរឹង
• កាត់បន្ថយជំងឺដំណាំ
• សន្សំថ្លៃចំណាយ
គន្លឹះសំខាន់ៗសម្រាប់កសិករ
• ស្គាល់តម្រូវការទឹករបស់ដំណាំ
• ទឹកត្រូវចែកជាថ្នាក់ៗ មិនធ្វើឲ្យច្រើនពេក
• ប្រើម៉ាស៊ីនវាស់សំណើមដី
• ជីប្រឡាយ ឬស្រះតូចៗក្នុងកសិដ្ឋាន
សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន
ការសន្សំទឹកក្នុងកសិកម្ម គឺជាចំណុចសំខាន់ជាទីបំផុត សម្រាប់ប្រទេសយើង ដែលជាកសិកម្មផ្អែកលើអាកាសធាតុ។បើគ្រប់គ្រងល្អ វាអាចបង្កើនទិន្នផល កាត់បន្ថយបញ្ហារាំងស្ងួត និងធានាបាននូវអាហារសុវត្ថិភាពក្នុងសហគមន៍។គោលការណ៍សំខាន់ៗនៃការគ្រប់គ្រងទឹកក្នុងវិស័យកសិកម្ម ព្រមទាំង ឯកសារយោង ដែលអាចយកទៅប្រើសម្រាប់បង្រៀនកសិករ ឬធ្វើឯកសារផ្លូវការ។
ឯកសារយោង (References)
១. FAO (1998). Crop Evapotranspiration – Guidelines for Computing Crop Water Requirements. FAO Irrigation and Drainage Paper No. 56.គោលការណ៍តម្រូវការទឹកដំណាំ និង irrigation scheduling
២. Brady, N.C. & Weil, R.R. (2016). The Nature and Properties of Soils. Pearson.
៣. Hillel, D. (1998). Environmental Soil Physics. Academic Press.
៤. Michael, A.M. (2008). Irrigation: Theory and Practice. Vikas Publishing.
៥. FAO (2011). Save and Grow: A Policymaker’s Guide to the Sustainable Intensification of Smallholder Crop Production.
